Banken, De Wit en wij

Na de presentatie van het rapport van Commissie-De Wit buitelen de reacties over elkaar heen. Banken stonden toch al niet zo goed bekend; door de banken is immers de financiële crisis begonnen, daar zitten de graaiers met hun bonussen.

De Commissie De-Wit wijst Wouter Bos, toentertijd Minister van Financiën, als één van de boosdoeners aan. Hij heeft, volgens de Commissie, de Tweede Kamer te laat geïnformeerd. Politieke partijen schuiven elkaar de Zwarte Piet toe; briesende politici weten van de wolligheid niet hoe uit te leggen waarom ze zelf in een eerder stadium niet hebben afgedwongen om juist en tijdig geïnformeerd te worden.

Er zijn ook meer evenwichtige reacties. Oud-Minister van Financiën Zalm nuanceert het door De Wit geschetste beeld van Bos; de laatste wordt volgens Zalm 'onevenredig hard' aangepakt. Een politiek journalist stelt, mijns inziens terecht, dat 'democratie in tijden van crisis, een onhandig instrument is'. Bos zelf formuleerde het zo: 'De brandweer gaat tijdens de brand ook niet uitgebreid vergaderen'. Terzijde: Bas Heijne stelt in een column met de titel 'Dom' een nieuw onderzoek voor: Hoe goed is de Tweede Kamer eigenlijk?

Verantwoording afleggen achteraf is noodzakelijk en goed. Een parlementair onderzoek om te kunnen leren van het verleden ook. Maar als het daarbij blijft, schiet een dergelijke enquête volledig zijn doel voorbij. Heijne wijst in zijn zojuist genoemde column op het risico dat het rapport van Commissie-De Wit hetzelfde lot ondergaat als vele andere: "eerst een rapport – en dan een voorstel voor nieuwe regelgeving – waar je dan nooit meer wat van hoort".

Het gaat in de financiële sector dan ook niet in eerste om meer regelgeving, om controle (achteraf). Ook is het voor mij nog maar de vraag of iets als het afleggen van een eed door bankiers, zoals minister De Jager voorstelt, een bijdrage levert aan de noodzakelijke veranderingen.  Sleutelbegrippen bij die veranderingen zijn verantwoordelijkheid en vertrouwen. Een goede aanzet daartoe vind ik in het rapport van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA.

Een andere, minstens net zo belangrijke vraag is: En wij? En ik? Een oud spreekwoord zegt: 'Verbeter de wereld, begin bij jezelf! Toegespitst op de banken, wil ik daarover het volgende zeggen. "Elke samenleving krijgt de financiële sector die zij verdient", schreven de NRC-journalisten Egbert Kalse en Daan van Lent in 2009 in hun boek 'Bankroet'. En daarmee hebben ze groot gelijk. Niet dat daarmee de bancaire sector geen eigen verantwoordelijkheid heeft! We hebben ons als Westerse samenlevingen zelf decennialang voor de gek gehouden. Materialisme vierde hoogtij, economische groei was niet voldoende, zodat we ons ook nog eens massaal in de schulden stortten. 

Naast noodzakelijke attitudeverandering binnen de bancaire sector is een fundamentele heroriëntatie op eigen houding en gedrag minstens zo belangrijk. Vandaar: 'Verbeter de wereld, begin bij jezelf!'